अझै कायम बालविवाह

समाचार

गृहपृष्ठ
समाचार
अझै कायम बालविवाह

अझै कायम बालविवाह

शुक्रबार, असोज २३, २०७७ बागेश्वरी पोस्ट

नेपालगन्ज । हरिराम यादव (नाम परिवर्तन) भर्खरै १४ औं बसन्त पार गर्दैछन् । बाँकेको नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका भवानियापुर निवासी यादव कक्षा–७ मा अध्ययनरत छन् । तर, उनको गत वैशाखमा विवाह भइसक्यो । उनी पढ्ने विद्यालयको कक्षा–५ मा पढ्ने आशरानी (नाम परिवर्तन) सँग उनको लगनगाँठो बाँधिएको छ । पढाईमा तेज १२ वर्षिया आशरानी बाबुआमाको दवावमा विवाह बन्धनमा बाँधिएकी हुन् । विद्यालय गएर धेरै पढ्छु भन्ने आशरानी आजभोली विद्यालय जान मन गर्दिनन् । “विवाह भइसक्यो, स्कूल गएर पनि के गर्छौ ? छोरीको जात भोलि लोग्नेको घर गएर पनि चुलोचौको सम्हाल्ने हो, भो अब नजाउ,” बाबुआमाको दिनहुँको यो भनाईले आशरानीको मन कुँडिन्छ । तर पनि बाबुआमाको भनाईको प्रतिवाद गर्न सक्ने क्षमता उनमा छैन ।

नेपालको कानुनले २० वर्षमुनिकालाई विवाह गर्न बन्देज लगाए पनि हरिराम र आशरानी जस्ता बालबालिकाको विवाह हुने क्रम बाँकेमा अझै रोकिएको छैन । यो एउटा प्रतिनिधिमूलक उदाहरण मात्र हो । गएको आर्थिक बर्ष २०७६/७७ मा बाँकेमा ५९ वटा बालविवाह भएको प्रहरी तथ्यांक छ । तर, यस बाहेक पनि कैयौं बालविवाह भएका छन् ।

गत चैत्र ११ गतेदेखि साउन ७ गतेसम्म भएको लकडाउनमा मात्रै राप्तीसोनारी गाउँपालिकामा २० वटा बालविवाह भएका छन् । लकडाउनमै जिल्लाका अन्य पालिकाहरुमा पनि सरदर ६/७ वटाको दरले बालविवाह भएको बालविवाह विरुद्ध काम गरिरहेका विभिन्न संघसंस्थाहरुको भनाई छ । सामाजिक सञ्जालको दुरुपयोग बढ्दा लकडाउनमा समेत बालविवाह नरोकिएको बालविवाह विरुद्धका अभियन्ताहरुको बुझाई छ । बाँकेका धेरै ठाउँमा कुनै न कुनै स्वरुपमा बाल विवाह भइरहेकै छ । तर, ती विवाहका घटना पूर्णतया सार्वजनिक भने हुँदैनन् ।

सुगम र सुविधा सम्पन्न मानिएको बाँकेमा बाल विवाह विशेषतः मधेशी समुदाय (अवधि भाषी बीच) मा हुने गरिरहेको बाल विवाह विरुद्ध क्रियाशील संघसंस्थाहरुको अध्ययनले देखाएको छ । बालविवाह विरुद्ध दर्जनौं संस्थाहरुले बाँकेमा काम गरिरहे पनि जिल्लामा अझै बालविवाहले निरन्तरता पाइरहेको छ । बाल विवाह मात्र होइन, अनमेल विवाह, बहुविवाह लगायतका कुसंस्कार पनि जिवितै छन् । तराईका थुपै्र जिल्लामा सानै उमेरमा विवाह भएपनि बालिकाहरु माइतमै बस्ने चलन छ । रजश्वला हुनु अगावै विवाह गरिदिए पुण्य कमाइन्छ भन्ने मान्यताले पनि अभिभावकहरुको मन मस्तिष्कमा जरा गाडेको छ । त्यो जरामा मलजल हाल्ने काम गरेको छ–पारिवारिक, सामाजिक संरचना, संस्कृति, परम्परागत मूल्य मान्यता आदिले । बालविवाह विशेषतः गरिव, अशिक्षित परिवारमा नै बढी हुने गर्दछ ।

मधेशी समुदायमा बालबालिका वीच सानै उमेरमा मगनी गरिन्छ, त्यसपछि विवाह गराइन्छ । त्यसपछि गौना र थौना लगायतका प्रक्रिया पूरा गराइन्छ । यो बीचमा दाइजोको चलखेलले पनि ठूलै रुप लिन्छ । यसले पनि आपसी असमझदारी निम्त्याउँदा हिंसा बढिरहेको अवस्था छ । विवाह र लोग्ने स्वास्नीको सम्वन्ध बारे समेत अनभिज्ञ यस्ता बालबालिकालाई परिवारले नै विवाह गरिदिएपछि उनीहरुको पढाई निरन्तरतामा बाधा मात्र पुग्दैन, भविष्य समेत अन्धकारतर्फ धकेलिन्छ । बाबुआमाले सानैमा गरिदिने विवाहको समस्या एकातिर छ भने स्कुल लेभलको पढाई पूरा नगर्दै पे्रम विवाह गरेर भाग्नेहरुको संख्या पनि कम छैन । विशेषतः बालविवाहले दीर्घकालीनरुपमा बालबालिकालाई बढी असर पु¥याउँछ भन्ने अभिभावकलाई पनि बुझाउन सकिएको छैन जवकि बालविवाहले सानैमा गर्भवती हुने, स्वास्थ्य कमजोर हुने, पारिवारिक बोझ थुिप्रने आदि समस्या बढ्दो छ ।

सानैमा विवाह गर्दा मातृशिशुु खतरामा पर्ने, कुपोषित र रोग संक्रमित हुने खालका शिशु जन्मिने, पाठेघरमा रोग देखिने वा वच्चालाई स्याहार सुसारमै समस्या देखिने सम्वद्ध चिकित्सकको भनाई छ । बाबुआमाले पनि आफ्ना सन्तानलाई बोझ नठानी उनीहरुको पढाई, आचरणलाई ध्यान दिनुपर्छ । वेवास्ता गर्दै जाने हो भने छोरीछोरी आप्mनो मनपरी गर्दै हिँड्न बेर लगाउँदैनन् । यी विषयमा परिवार सम्वेदनशील हुनैपर्छ । समाजमा पनि यस्ता विषयमा सकारात्मक अन्तरक्रिया हुन जरुरी
छ । बालविवाह जस्ता कुसंस्कार रोक्न कसैको एक्लो पहलले सम्भव छैन । सरकारी निकाय, बाल क्लव, किशोरी क्लव, युवा क्लव, बालअधिकारकर्मी, सञ्चारकर्मी, नागरिक समाज, सामाजिक कार्यकर्ताको हातेमालो जरुरी छ ।

(अन्तर्राष्ट्रिय बालिका दिवसको अवसरमा प्लान इन्टरनेशनल नेपालको डिजिटल टेक ओभर कार्यक्रम अन्तर्गत् बाँकेको खजुरा गाउँपालका वडा नम्बर ४ बुद्धपुरकी किशोरी निशा सुनारले एक दिनका लागि अतिथि सम्पादक भएर सम्पादन गर्नुभएको हो )

प्रकाशित मिति: शुक्रबार, असोज २३, २०७७ १५:००

प्रतिक्रिया दिनुहोस्